Xem chi tiết bài viết - Xã Vĩnh Thủy

Bên dòng Bến Hải hôm nay, Bến Rèn Nam Sơn vẫn lặng lẽ nép mình giữa màu xanh của quê hương. Ít ai có thể hình dung, nơi đây từng là một bến vượt sông quan trọng trong những năm kháng chiến chống Mỹ, chứng kiến những chuyến đò trong đêm đưa bộ đội, du kích sang chiến trường, vận chuyển thương binh, liệt sĩ về hậu phương và cả những mất mát đau thương của người dân trong những ngày chiến tranh khốc liệt.

Từ một bến sông thành địa chỉ lịch sử

Bến Rèn nằm ở bờ Bắc sông Bến Hải, thuộc địa bàn xã Vĩnh Sơn trước đây, nay thuộc xã Vĩnh Thủy. Đối diện bên kia sông là Bến Lội ở bờ Nam. Trong những năm chiến tranh, dòng Bến Hải không chỉ là một con sông mà còn là giới tuyến chia cắt đất nước, nơi mỗi bến nước, con đò đều mang trong mình những câu chuyện về chiến đấu, hy sinh và khát vọng thống nhất.

Theo tư liệu của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Trị, Bến Rèn từng là nơi bộ đội và du kích bí mật vượt sông vào ban đêm để sang đánh địch ở khu vực Cồn Tiên, Dốc Miếu; đồng thời vận chuyển thương binh, liệt sĩ từ chiến trường về phía Bắc.

Giữa màn đêm, những chuyến đò âm thầm qua sông. Mỗi chuyến đi là một lần đối mặt với hiểm nguy. Phía trước là chiến trường, phía sau là quê hương; giữa hai bờ sông là những con người mang theo niềm tin và quyết tâm chiến đấu vì ngày đất nước thống nhất.

Bởi vậy, Bến Rèn không đơn thuần là một địa danh bên dòng Bến Hải. Nơi đây từng là một mắt xích trong hoạt động chiến đấu, giao liên và vận chuyển phục vụ chiến trường, góp phần làm nên những năm tháng kiên cường của quân và dân đôi bờ.

Nỗi đau còn lại bên dòng sông

Bến Rèn cũng lưu giữ một ký ức đau thương về những người dân vô tội đã ngã xuống trong chiến tranh.

Ngày 27/6/1967, trong một cuộc càn quét nhằm lập “vành đai trắng”, người dân ở bờ Nam tìm cách vượt sông sang bờ Bắc để tránh sự truy lùng của địch. Tại khu vực Bến Rèn, nhiều người đã bị địch xả súng sát hại. Tư liệu của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Trị ghi lại rằng có “mấy chục người” bị giết hại, để lại một ký ức đau thương bên dòng Bến Hải.

Dòng sông từng chứng kiến những chuyến đò đưa người lính sang trận tuyến cũng chứng kiến những người dân tìm đường chạy khỏi bom đạn, nhưng không thể trở về với gia đình.

Những mất mát ấy là một phần của lịch sử Bến Rèn, nhắc nhớ về cái giá quá lớn mà người dân Quảng Trị nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung đã phải trải qua trong những năm tháng chiến tranh.

Từ ký ức chiến tranh đến địa chỉ giáo dục truyền thống

Sau chiến tranh, cuộc sống hồi sinh trên đôi bờ Bến Hải. Những bãi bồi năm xưa nay phủ màu xanh của ruộng đồng, cây cối; dòng sông trở lại với nhịp sống bình yên của một miền quê.

Nhưng ký ức về Bến Rèn vẫn được người dân địa phương gìn giữ. Các hoạt động dâng hương, thắp nến tri ân, thả đèn hoa đăng từng được tổ chức tại khu vực Bến Rèn, thể hiện sự tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ và đồng bào đã hy sinh. Năm 2022, Đoàn xã Vĩnh Sơn phối hợp với cán bộ, nhân dân thôn Nam Sơn tổ chức lễ thắp nến tri ân, thả đèn hoa đăng tại Bến Rèn.

Những hoạt động ấy không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm mà còn góp phần để thế hệ hôm nay hiểu hơn về lịch sử quê hương, về những hy sinh làm nên giá trị của hòa bình.

Bến Rèn Nam Sơn được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh

Một dấu mốc mới trong hành trình gìn giữ giá trị lịch sử của địa danh này là ngày 10/9/2026, UBND tỉnh Quảng Trị ban hành Quyết định số 3814/QĐ-UBND về việc xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đối với Bến Rèn Nam Sơn, xã Vĩnh Thủy.

Việc được xếp hạng di tích cấp tỉnh là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử của Bến Rèn Nam Sơn, đồng thời tạo thêm cơ sở để địa phương tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di tích trong đời sống hôm nay.

Trước đó, hồ sơ khoa học và pháp lý của di tích đã được địa phương phối hợp với Trung tâm Quản lý Di tích và Bảo tàng tỉnh hoàn thiện; tháng 12/2020, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã trình UBND tỉnh xem xét xếp hạng di tích Bến Rèn Nam Sơn.

Để dòng sông kể tiếp câu chuyện hòa bình

Hôm nay, đứng bên Bến Rèn, trước mắt là dòng Bến Hải hiền hòa, đôi bờ xanh ngát và cuộc sống đang từng ngày đổi thay. Không còn những chuyến đò vượt sông trong đêm, không còn tiếng súng vọng từ hai phía. Chỉ còn dòng nước lặng lẽ chảy qua những miền ký ức.

Chính sự bình yên ấy càng khiến những câu chuyện về Bến Rèn trở nên có ý nghĩa.

Bến Rèn Nam Sơn được xếp hạng di tích không chỉ để lưu giữ một địa danh của quá khứ, mà còn để nhắc nhớ hôm nay về những con người đã đi qua chiến tranh, về những người đã nằm lại bên dòng sông và về giá trị của hòa bình được đánh đổi bằng biết bao máu xương.

Từ một bến vượt sông trong những năm tháng lửa đạn, Bến Rèn hôm nay trở thành một địa chỉ đỏ của xã Vĩnh Thủy, nơi lịch sử được gìn giữ bằng ký ức, bằng sự tri ân và bằng trách nhiệm của các thế hệ hôm nay đối với quê hương.

Dòng Bến Hải vẫn chảy. Và cùng với dòng chảy ấy, câu chuyện về Bến Rèn Nam Sơn sẽ còn được kể lại — để những thế hệ sinh ra trong hòa bình hiểu hơn về giá trị của hai chữ “hòa bình”, biết trân trọng hiện tại và có thêm động lực gìn giữ quê hương.

Phương Nga