Xem chi tiết bài viết - Xã Vĩnh Thủy

Trong dòng chảy lịch sử đấu tranh cách mạng của Quảng Trị, vùng đất Vĩnh Thủy hôm nay, được hình thành từ địa bàn các xã Vĩnh Thủy, Vĩnh Lâm và Vĩnh Sơn trước đây, mang trong mình nhiều dấu ấn của một vùng căn cứ cách mạng. Qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nơi đây từng là địa bàn đứng chân của các cơ quan, đơn vị cách mạng, đồng thời là hậu phương trực tiếp, nơi quân và dân địa phương kiên cường chiến đấu, phục vụ chiến đấu, bảo vệ căn cứ và các tuyến giao thông, liên lạc quan trọng.

 

Từ Chiến khu Thủy Ba

Một trong những dấu son tiêu biểu của vùng đất Vĩnh Thủy là Chiến khu Thủy Ba trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Với địa hình bán sơn địa, hệ thống đồi gò, sông suối bao bọc, Thủy Ba có điều kiện thuận lợi để xây dựng căn cứ, tổ chức lực lượng và hình thành thế trận kháng chiến.

Từ năm 1947, dưới sự lãnh đạo của cấp ủy, Chiến khu Thủy Ba từng bước được xây dựng, củng cố, trở thành nơi đứng chân của nhiều cơ quan, lực lượng kháng chiến, góp phần bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo phong trào cách mạng trên địa bàn Vĩnh Linh và Quảng Trị.

Tại Quán Đông, nhiều cơ quan dân, chính, đảng, Ty Công an Quảng Trị, xưởng chế tạo vũ khí, trạm y tế, trường học cùng các đơn vị lực lượng vũ trang được tổ chức và hoạt động. Trong điều kiện chiến tranh, nơi đây không chỉ bảo đảm chỗ ăn ở, làm việc và chiến đấu mà còn từng bước hình thành đời sống sản xuất, văn hóa. Nhân dân tổ chức khai hoang, sản xuất lương thực, xóa mù chữ, duy trì chợ kháng chiến, vận chuyển lương thực, vũ khí, góp phần xây dựng hậu phương tại chỗ phục vụ kháng chiến.

Với vị trí trên các tuyến giao thông, liên lạc và vận tải, Thủy Ba còn là nơi đón, bảo vệ và bảo đảm an toàn cho các đoàn cán bộ cách mạng. Trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp, nhiều cơ quan của Tỉnh ủy, Ủy ban hành chính kháng chiến, các đoàn thể, bộ đội, công an, quân dân y và công xưởng lần lượt di chuyển lên khu vực này, từng bước ổn định tổ chức và duy trì hoạt động.

Những năm tháng ấy đã đặt nền móng cho truyền thống cách mạng của vùng đất, đồng thời khẳng định vai trò của Vĩnh Thủy trong việc xây dựng và bảo vệ căn cứ, giữ vững mạch liên lạc giữa các lực lượng trong điều kiện chiến tranh.

Tiếp nối truyền thống trên tuyến lửa phía Bắc sông Bến Hải

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, vùng đất Vĩnh Thủy tiếp tục giữ vị trí quan trọng ở phía Bắc sông Bến Hải. Nơi đây là địa bàn đứng chân của nhiều đơn vị lực lượng vũ trang, đồng thời đảm nhiệm các nhiệm vụ về quan sát, thông tin, hậu cần, vận chuyển lực lượng và bảo vệ khu vực giới tuyến.

Trung đoàn 270 từng đứng chân trên địa bàn trong thời gian dài. Đặc biệt, Hầm ngầm Đồi 74 được xây dựng từ năm 1958 đến năm 1960, trở thành một công trình phòng thủ, chỉ huy, thông tin và hậu cần quan trọng. Hệ thống đường hầm cùng các phòng trực ban, hội trường, phòng cứu thương, khu trú ẩn và kho dự trữ góp phần bảo đảm an toàn cho lực lượng, duy trì hoạt động chỉ huy và phục vụ chiến đấu trong những năm chiến tranh ác liệt.

Vĩnh Thủy cũng là một địa bàn gắn với quá trình hình thành và hoạt động của lực lượng Công an bảo vệ giới tuyến. Ngày 14/8/1954, tại thôn Nam Sơn, Đại đội Công an bảo vệ giới tuyến được công bố thành lập. Từ đây, lực lượng tiếp tục được củng cố, thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát khu phi quân sự, bảo vệ an ninh và giữ gìn tuyến giới tuyến quân sự tạm thời.

Trên những tuyến đường, bến sông của vùng đất này còn ghi dấu hoạt động vận chuyển, chi viện cho chiến trường. Bến đò Phan Hiền, thuộc xã Vĩnh Sơn trước đây, nay nằm trên địa bàn Vĩnh Thủy, từng là một điểm vượt sông quan trọng. Trong những năm chiến tranh, những chuyến đò lặng lẽ đưa cán bộ, chiến sĩ, vũ khí, lương thực sang bờ Nam; đồng thời đưa thương binh, liệt sĩ trở về. Giữa bom đạn và sự kiểm soát gắt gao của địch, bến đò trở thành một mắt xích trong tuyến chi viện, góp phần nối hậu phương với tiền tuyến.

Những chiến công làm nên truyền thống

Lịch sử cách mạng của Vĩnh Thủy không chỉ được ghi dấu bằng những căn cứ, công trình và tuyến vận tải mà còn bằng những trận đánh thể hiện tinh thần chiến đấu kiên cường của quân và dân địa phương.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Chiến thắng Cồn Soi ngày 6/7/1947 và trận tập kích Đồn Mỹ Tá ngày 5/4/1952 là những dấu mốc tiêu biểu. Đến thời kỳ chống Mỹ, trận địa phòng không 12,7mm Tiên Mỹ ngày 19/8/1968 tiếp tục ghi thêm chiến công của lực lượng vũ trang địa phương.

Đặc biệt, ngày 11/11/1966, tại khu vực Đồi 74, 403 dân quân Vĩnh Thủy được huy động đào 36 trận địa, phối hợp với các đơn vị pháo phòng không tổ chức thế trận chiến đấu. Quân và dân địa phương cùng các lực lượng chủ lực đã bắn rơi 6 máy bay Mỹ, bắt sống 5 giặc lái. Chiến công ấy trở thành một dấu mốc đáng nhớ, thể hiện sức mạnh của thế trận chiến tranh nhân dân và sự phối hợp giữa lực lượng tại chỗ với bộ đội chủ lực.

Phía sau mỗi trận đánh, mỗi căn cứ và tuyến vận tải là sự đóng góp thầm lặng của Nhân dân. Người dân vừa trực tiếp tham gia chiến đấu, vừa lo lương thực, nơi ăn ở, chăm sóc thương bệnh binh, bảo vệ cán bộ, chiến sĩ và hỗ trợ đồng bào miền Nam tập kết. Chính sự đồng lòng ấy đã tạo nên thế trận lòng dân, trở thành chỗ dựa quan trọng để các lực lượng cách mạng bám trụ, chiến đấu và hoàn thành nhiệm vụ.

Mạch nguồn cách mạng được tiếp nối

Truyền thống cách mạng trên vùng đất Vĩnh Thủy được hình thành từ rất sớm. Tháng 3/1931, Chi bộ Đảng Cộng sản Quảng Xá được thành lập tại địa bàn xã Vĩnh Lâm trước đây, nay thuộc xã Vĩnh Thủy. Là một trong những chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Vĩnh Linh, Chi bộ Quảng Xá đã trở thành hạt nhân lãnh đạo phong trào đấu tranh của quần chúng, góp phần xây dựng cơ sở cách mạng và thúc đẩy phong trào cách mạng ở địa phương.

Từ những năm tháng đấu tranh gian khổ, vùng đất này đã hình thành một truyền thống được hun đúc qua nhiều thế hệ: kiên cường trong chiến đấu, bền bỉ trong lao động, đoàn kết trước khó khăn và luôn đặt lợi ích chung lên trên hết.

Hôm nay, những địa danh như Chiến khu Thủy Ba, Đồi 74, Bến đò Phan Hiền, Nam Sơn, Tiên Mỹ... vẫn hiện diện trong không gian của Vĩnh Thủy. Mỗi địa danh là một lát cắt của lịch sử, gắn với những con người, sự kiện và đóng góp cụ thể trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Nhìn lại chặng đường đã qua, những dấu tích ấy không chỉ giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về lịch sử quê hương mà còn là nguồn tư liệu quý để giáo dục truyền thống, bồi đắp niềm tự hào và ý thức gìn giữ những giá trị lịch sử cách mạng. Từ một vùng căn cứ năm xưa, Vĩnh Thủy hôm nay đang tiếp tục xây dựng quê hương trên nền tảng của truyền thống đoàn kết, ý chí tự lực và những giá trị được vun đắp qua nhiều thế hệ.

Phương Nga