Xem chi tiết bài viết - Xã Vĩnh Thủy

Sau gần một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, có thể khẳng định đây là một cuộc cải cách hành chính có ý nghĩa lịch sử. Bộ máy được tinh gọn, giảm đầu mối trung gian, rút ngắn quy trình xử lý công việc, tạo điều kiện để các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với người dân nhanh hơn. 

Tuy nhiên, đúng như định hướng chiến lược và Thông báo kết luận mới đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, việc tinh giản đầu mối mới chỉ là bước đi ban đầu. Mục tiêu tối thượng của cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức là nâng cao năng lực phục vụ Nhân dân, tháo gỡ các "nút thắt" thể chế và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Đây chính là lý do cốt lõi đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện từ thực tiễn cơ sở, mạnh dạn nghiên cứu phương án sắp xếp, sáp nhập một số xã, phường theo hướng hình thành các đơn vị hành chính có quy mô lớn hơn, có không gian phát triển rộng mở và đủ năng lực đảm đương các nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Thực tế vận hành thời gian qua cho thấy, nhiều xã đang phải quản lý khối lượng công việc tương đương hoặc thậm chí lớn hơn trước đây nhưng nguồn nhân lực lại rất hạn chế. Một công chức phải cùng lúc phụ trách nhiều lĩnh vực khác nhau, từ chuyên môn nghiệp vụ đến chuyển đổi số, cải cách hành chính, thống kê, báo cáo, tham mưu và xử lý các tình huống phát sinh tại cơ sở.

Mặt khác, trong khoa học quản trị công hiện đại, hiệu quả tổ chức không chỉ phụ thuộc vào số lượng nhân sự mà quyết định bởi mức độ chuyên môn hóa. Một bộ máy có tính chuyên môn hóa cao sẽ tạo ra năng suất lao động và chất lượng công vụ vượt trội so với mô hình "đa năng, đa nhiệm". Khi một cán bộ phải gánh vác quá nhiều lĩnh vực không thuộc chuyên môn đào tạo, chất lượng tham mưu thường chỉ dừng ở mức hoàn thành thủ tục, "chạy tròn việc" chứ khó tạo ra những giải pháp bứt phá nâng cao chất lượng quản lý.

Ví như trong lĩnh vực giáo dục, một chuyên viên phụ trách tại xã hiện nay có thể phải đồng thời xử lý các nhiệm vụ liên quan đến ngành học mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, công tác tổ chức cán bộ, thi đua khen thưởng, kế hoạch phát triển giáo dục, chuyển đổi số và nhiều nhiệm vụ khác. Trong khi đó, trước đây mỗi lĩnh vực thường có đội ngũ chuyên viên chuyên trách tại cấp huyện. Dù đội ngũ cán bộ cơ sở rất nỗ lực học hỏi, được quan tâm bồi dưỡng qua nhiều lớp, nhiều ngày nhưng việc một người cùng lúc làm sâu, làm kỹ nhiều lĩnh vực chuyên biệt là điều gần như không thể… Điều tương tự cũng diễn ra trong các lĩnh vực văn hóa, y tế, nông nghiệp, tài nguyên môi trường, lao động, quốc phòng - an ninh. Không ít cán bộ phải vừa học vừa làm, xử lý công việc theo kinh nghiệm thay vì bằng nền tảng chuyên môn chuyên sâu. Điều này dẫn tới tình trạng hoàn thành thủ tục hành chính mang tính cơ học nhưng chưa tạo được bước đột phá về chất lượng quản trị.

Hơn nữa, thực tiễn cũng bộc lộ khoảng trống về kỹ năng giữa đội ngũ cán bộ sau khi hội tụ từ các cấp trước đây. Cán bộ cấp huyện, cấp tỉnh thường mạnh về xây dựng kế hoạch, tổng hợp, phân tích, tham mưu, quản lý hồ sơ, văn bản và đề án phát triển. Ngược lại, cán bộ xã lại rất am hiểu địa bàn, gần dân, sát dân, xử lý tốt các tình huống phát sinh ở cơ sở. Khi chuyển dịch sang mô hình mới, cả hai nhóm đều phải thích nghi với những yêu cầu hoàn toàn khác, và rất khó để chia sẻ, chuyển giao kỹ năng trong một thời gian ngắn. Nếu không có một tổ chức bộ máy đủ lớn để phân công, sàng lọc và bố trí vị trí việc làm theo đúng năng lực trường vốn thì rất khó phát huy tối đa thế mạnh của từng người.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và yêu cầu quản trị hiện đại ngày càng cao, mô hình xã quy mô nhỏ đang bộc lộ rõ những hạn chế mang tính "trần phát triển". Một xã có dân số vài chục nghìn người vẫn phải thực hiện gần như đầy đủ các chức năng quản lý nhà nước giống một xã có dân số trên dưới trăm nghìn người. Điều này dẫn đến nghịch lý là bộ máy nhỏ nhưng nhiệm vụ không hề nhỏ, dư địa và không gian phát triển bị bó hẹp.

Vì vậy, việc tiếp tục rà soát để hình thành các xã lớn hơn là hướng đi cần được nghiên cứu và thực thi một cách nghiêm túc, khoa học. Khi quy mô dân số, diện tích và nguồn lực được mở rộng, Nhà nước có đầy đủ điều kiện để tổ chức bộ máy tinh gọn nhưng chuyên nghiệp hơn. Các phòng, bộ phận chuyên môn sâu theo từng lĩnh vực có thể được định hình bài bản; cán bộ được bố trí đúng chuyên môn đào tạo; công tác tham mưu, chỉ đạo điều hành có chiều sâu chiến lược; chất lượng cung cấp dịch vụ công cho người dân được nâng lên rõ rệt.

Về mặt khoa học quản trị, đây chính là nguyên lý "kinh tế theo quy mô" (economies of scale). Một đơn vị hành chính lớn hơn có khả năng sử dụng nguồn lực công hiệu quả hơn, đầu tư hạ tầng số đồng bộ hơn, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao tốt hơn và tạo ra năng lực quản trị kiến tạo mạnh mẽ hơn. Nhiều quốc gia trên thế giới đã thực hiện thành công các đợt hợp nhất đơn vị hành chính nhằm nâng cao chất lượng quản trị địa phương thay vì chỉ đơn thuần tiết kiệm biên chế hay giảm chi tiêu ngân sách.

 

Điều quan trọng mang tính quyết định là sau sáp nhập phải xây dựng được một bộ máy thực sự đủ mạnh, đủ sâu, đủ chuyên nghiệp để thay thế hiệu quả vai trò mà trước đây cấp huyện từng đảm nhiệm. Đồng thời, phải tiếp tục ưu tiên đầu tư cho hạ tầng giao thông kết nối, hạ tầng số, các trung tâm phục vụ hành chính công liên thông và cơ chế tiếp cận dịch vụ thuận lợi nhất, bảo đảm người dân luôn là trung tâm của cải cách và không cảm thấy xa chính quyền hơn.

Sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chúng ta có quyền ghi nhận và tự hào về những kết quả bước đầu rất quan trọng. Nhưng cải cách không có điểm dừng và đích đến cuối cùng phải là một nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu năng, phục vụ người dân tốt nhất. Muốn vậy, cần tiếp tục rà soát thực tiễn một cách khách quan, khoa học, thiết nghĩ cần khẩn trương nghiên cứu mô hình xã lớn với hệ thống bộ máy chuyên môn đầy đủ, làm cơ sở tham mưu các cơ quan chức năng có thẩm quyền quyết định, nhằm tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh trong giai đoạn phát triển mới.

Lê Thanh Hải